Poradnik

Do pobrania :

MINI PORADNIK DLA RODZICA I NAUCZYCIELA

Z poradnika:

woje dziecko ma ADHD…

Wiesz już, co to oznacza – jest nadruchliwe, trudno skupia uwagę, często działa szybciej niż zdąży pomyśleć. Wiesz również, że określenie ADHD często nie kojarzy się dobrze rodzinie, sąsiadom, rodzicom innych dzieci, a nawet nauczycielom. Wciąż wiele osób uważa, że Twoje dziecko jest źle wychowane, rozpuszczone, wywołując w Tobie poczucie winy. Inni twierdzą, że to wymysł dzisiejszych czasów, który jest wytłumaczeniem problemów wychowawczych, braku czasu rodziców dla dzieci itp.
Tylko Ty wiesz, jak bardzo chciałbyś, aby to były tylko problemy wychowawcze. Mogłoby się wydawać, że postawienie jasnych wymagań, poświęcenie dziecku więcej czasu sprawi, że wszystkie problemy miną… Ale to nie wystarcza.

Pamiętaj! ADHD to zaburzenie rozwojowe, jego obraz będzie się zmieniał wraz z wiekiem Twojego dziecka. Twój syn/ córka może wyrosnąć na inteligentnego, niezwykle energicznego i twórczego człowieka, który w pełni wykorzystuje swój potencjał i energię oraz w pełni realizuje swoje możliwości. Czeka Was wprawdzie długa i trudna droga. Jednak w spokojnej, ciepłej atmosferze, przy Twojej pełnej akceptacji, przy Twoim wspieraniu i pomocy w pokonywaniu trudności i pułapek życia codziennego, życia szkolnego, przy ścisłej współpracy z nauczycielami Twojego dziecka za kilka lat będziesz mógł powiedzieć: “Odnieśliśmy sukces”. Będziesz dumny ze swojego dziecka i z siebie.

Jak możesz mu pomóc?

Oto porady, które mogą usprawnić Wasze codzienne życie i przygotować Twoje dziecko do samodzielności.

Twoje dziecko ma trudności z wykonywaniem poleceń, szczególnie dłuższych

zanim wydasz polecenie – zakończ atrakcyjne dla dziecka zajęcie (np. ulubioną zabawę, grę na komputerze)
wydając polecenie stań obok dziecka
nawiąż z nim kontakt wzrokowy
mów krótko, jasno i precyzyjnie
dokładnie określ, czego od dziecka wymagasz
sprawdź, czy dziecko usłyszało i zrozumiało twoje polecenie
pamiętaj, że czasem będziesz musiał powtórzyć polecenie, nie może to być powodem Twojego zdenerwowania
konsekwentnie wymagaj wykonania polecenia (sprawdzaj, czy na pewno dziecko je wykonuje, jeśli trzeba – pomóż mu w tym, ale go nie wyręczaj)
pochwal swoje dziecko zawsze, gdy wykona Twoje polecenie

Twoje dziecko ma trudności z dłuższym skupianiem uwagi na różnych zadaniach życia codziennego, zwłaszcza podczas odrabiania lekcji

podziel zadania na krótkie etapy
staraj się przeplatać zadania nudne ciekawymi, takimi które Twoje dziecko lubi
rób krótkie przerwy
pozwól dziecku na chwilę wstać, pochodzić, poskakać, wyjść do toalety, napić się itp.
w trakcie przerw w pracy Twoje dziecko może zajmować się tylko mało atrakcyjnymi sprawami
umów się z dzieckiem, że każdą rozpoczętą pracę doprowadza do końca
stosuj też inne umowy, np. dotyczące czasu, wyznaczające limity czasowe
pochwal pociechę za wykonanie każdego drobnego zadania, a nawet pojedynczego etapu zadania
stosuj dodatkowe zachęty

Twoje dziecko łatwo rozprasza się pod wpływem różnorodnych bodźców

podczas wykonywania ważnych zadań przez dziecko np. odrabiania lekcji czy nauki ogranicz ilość
bodźców w otoczeniu (np. wyłącz TV, radio)
wyznacz stałe miejsce pracy
pomóż dziecku w zachowaniu porządku i ładu w pokoju, a w szczególności w miejscu pracy
wyznacz stałe godziny pracy
w tym czasie staraj się zapewnić spokój w domu, ogranicz odwiedziny znajomych itp.

Twoje dziecko popełnia błędy z nieuwagi

wdrażaj je od pierwszych lat życia do systematycznej pracy
nadzoruj wykonywane zadania
ucz sprawdzania efektów swojej pracy

Twoje dziecko ma trudności z organizacją różnych czynności

pamiętaj, że przez znacznie dłuższy czas niż rodzice dzieci zdrowych, będziesz musiał wspomagać swoje
dziecko w wykonywaniu wielu codziennych, wydawałoby się prostych zajęć
ucz planowania i organizacji codziennych czynności/ zabaw/ zadań/ całego dnia
często przypominaj synowi/ córce kolejność wykonywania poszczególnych działań
stosuj plany aktywności – wzrokowe (rysunki, zdjęcia) dla dzieci młodszych, pisemne – dla dzieci starszych
nadzoruj wykonywanie kolejnych etapów zadania
pochwal dziecko za poradzenie sobie z poszczególnymi etapami, za pamiętanie o kolejnym etapie
podpowiadaj czym może zająć się dziecko w czasie wolnym

Twoje dziecko często gubi przedmioty

oznakuj jego rzeczy
przymocuj drobniejsze elementy do elementów dużych, stałych
zapewnij plecak i piórnik z przegródkami, aby uporządkować przedmioty
zapewnij drugi komplet przyborów szkolnych oraz zapasowy strój gimnastyczny itp., które będą dostępne dla dziecka w szkole
zadbaj o to, by jego rzeczy były bardzo charakterystyczne, różne od rzeczy innych dzieci

Twoje dziecko często zapomina o wielu codziennych sprawach

stosuj plany dnia
spokojnie przypominaj o wszystkich ważnych sprawach, nawet kilkakrotnie
w sprawach drobnych i ważnych stosuj zabawne karteczki – “przypominajki”, wieszaj je w widocznych miejscach
porozmawiaj z nauczycielem, aby zapisywał/ zaznaczał dziecku pracę domową lub przypilnował, aby dziecko zrobiło to samodzielnie
prowadź korespondencję z nauczycielem dotyczącą ważnych spraw i wydarzeń
pochwal dziecko zawsze, gdy pamięta o czymś, o czym zwykle zapomina

Twoje dziecko ma niespożytą energię, ciągłą potrzebę ruchu, nie potrafi usiedzieć w miejscu

pozwól mu na ruch w chwilach wolnych, w przerwach
jeśli musi siedzieć i wykonywać jakąś czynność – pozwól mu na drobne ruchy
staraj się ukierunkować jego ruchliwość na pozytywne tory – niech pomoże Ci w domowych czynnościach
zapewnij odpowiednie formy sportu i rekreacji, wykorzystujące jego ruchliwość oraz mocne strony
aktywnie spędzajcie czas wolny
pamiętaj, iż niektóre dzieci z ADHD wymagają długiego wyciszania, wieczorem
zadbaj o spokój i odpowiednie rytuały zasypiania

Twojemu dziecku jest bardzo trudno czekać

uprzedzaj je, że będzie musiało poczekać, powiedz jak długo i staraj się, aby to było zgodne z prawdą
zapewnij synowi/ córce zajęcie, które dziecko lubi (np. gra, książka, muzyka,rysowanie) na czas czekania, aby nie było ono udręką dla wszystkich
umów się, że jeśli wytrwa spokojnie, potem zrobicie razem coś przyjemnego
przypominaj ustalenia
pochwal za cierpliwość

Twoje dziecko wciąż przerywa innym, wtrąca się do wszystkiego

stosuj umowy
przypominaj ustalenia
jeśli syn/ córka ma Ci coś bardzo ważnego do powiedzenia – niech postara się to zapamiętać, zapisze, narysuje itp.
wskaż dziecku, czym ma się zająć do czasu, gdy będziesz mógł go wysłuchać
zawsze pochwal za cierpliwość

Twoje dziecko ma trudności z przestrzeganiem zasad i przewidywaniem konsekwencji swoich działań

wprowadź jasne umowy ze swoim dzieckiem i często mu o nich przypominaj
wskazuj dziecku, jakie konsekwencje mogą płynąć z jego postępowania, zanim zdąży zrobić coś niewłaściwego
pozwól dziecku ponieść naturalne konsekwencje jego zachowania
jeśli to potrzebne – wyciągnij dodatkowe konsekwencje, o ile były one przedmiotem Waszej umowy
chwal zawsze, gdy syn/ córka stosuje się do konkretnych umów
stosuj dodatkowe zachęty, np. przywileje, prawa, interesujące zajęcia, ciekawe formy spędzania wolnego czasu

Twoje dziecko najczęściej ma obniżoną samoocenę i niskie poczucie własnej wartości

zauważ, że Twój nadpobudliwy syn/córka jest znacznie bardziej narażony na krytykę za niewłaściwe zachowanie niż pozostałe dzieci
częściej i łatwiej będzie się zniechęcał i wycofywał z sytuacji dla niego trudnych, może też maskować swoje problemy nieodpowiednim zachowaniem, błaznowaniem itp.
pamiętaj, że jest mu szczególnie trudno panować nad swoim zachowaniem może w związku z tym przeżywać wiele przykrych emocji
pomóż swojemu dziecku odbudowywać wiarę we własne siły
wskazuj mu wyraźnie jego zdolności, talenty
podtrzymuj jego pasje i zainteresowania rzeczy, które dziecko potrafi � pozwalaj mu wykonywać samodzielnie
pozwól mu decydować o pewnych sprawach domowych np. co będzie na obiad, jak będziecie spędzać czas w weekend
przydzielaj mu ważne zadania, z których jest w stanie się wywiązać
prowadź w domu “księgę sukcesów”, w której będziesz wpisywać wszystkie, nawet drobne osiągnięcia domowników, w ten sposób docenisz dziecko i pokażesz mu jego mocne strony
zauważaj i chwal te momenty, kiedy zachowuje się właściwie, zgodnie z umowami, ustaleniami wzmacniaj dodatkowo ważnymi dla niego przywilejami

Twoje dziecko ma często duże problemy z panowaniem nad emocjami i wyrażaniem ich we właściwy sposób

pamiętaj: każdy ma prawo złościć się, smucić, przeżywać najróżniejsze, nawet skrajne uczucia – to naturalne!
Nie każda forma ich wyrażania jest jednak do przyjęcia
wskaż wyraźnie, jakie formy okazywania uczuć akceptujesz, a na jakie kategorycznie się nie zgadzasz
dawaj dziecku przykład swoją postawą: pokazuj, że czasem jesteś wesoły, czasem smutny, a czasem także zły, jednak starasz się radzić sobie ze swymi emocjami tak, by nie ranić innych
zapytaj dziecko, jakie sposoby wyrażenia tego, co czuje przynoszą mu ulgę
przeczytaj sposoby radzenia sobie z emocjami, jakie wymyśliły nasze dzieci w czasie terapii � możecie z nich skorzystać
ucz dziecko odprężania się
stosujcie wspólnie proste techniki relaksacyjne
pochwal pociechę zawsze, gdy zapanuje nad sobą lub wyrazi uczucia w sposób, który jest do przyjęcia

Drogi nauczycielu

Masz w swojej klasie dziecko z ADHD…
To nie wymówka jego, czy jego rodziny. To realny problem – zaburzenie rozwojowe, którego objawy bardzo
utrudniają Twojemu uczniowi codzienne życie.
Jest mu ciężko niemal we wszystkich sferach funkcjonowania – w domu, w szkole, w relacjach
z rówieśnikami. Tak samo ciężko jest jego rodzicom, którzy bardzo chcą pomóc swojemu synowi/ córce,
ale nie są w stanie zlikwidować objawów zaburzenia… Pragną Oni przyjść pewnego dnia do przedszkola,
szkoły i usłyszeć,że ich dziecko było grzeczne, a jednak zwykle dowiadują się, że było mniej lub bardziej
źle.
Tobie również jest znacznie trudniej prowadzić lekcje w klasie, w której jest uczeń z ADHD, niż w klasie,
do której uczęszczają dzieci “bezproblemowe”. Na pewno osiągnąłeś już drobne sukcesy w pracy z tym
dzieckiem, może nawiązałeś z nim dobry kontakt emocjonalny i zaczyna wykonywać Twoje polecenia…
Przeżywasz jednak chwile zdenerwowania z powodu tej sytuacji, irytacji wobec samego dziecka, wobec
rodziców. Czasami wątpisz we własne umiejętności pedagogiczne. Często towarzyszy Ci poczucie braku
wsparcia i pomocy. Masz też świadomość, że trudno jest także innym dzieciom w tej klasie.
Pamiętaj! Możesz zrobić wiele, aby pomóc dziecku z ADHD, sobie i całej klasie, by było Wam
wszystkim łatwiej.
Będzie to ciężka, mozolna, codzienna praca, wspólne działanie wraz z rodzicami Twojego ucznia…
Jednak wspólnymi siłami możecie pokierować rozwojem tego dziecka tak, aby wyrosło na kogoś
wartościowego, znającego swoje umiejętności, możliwości i mocne strony. Twórczego i energicznego
człowieka, który potrafi wykorzystać swój potencjał. Wyobraź sobie, że za kilka lat będziesz mógł
powiedzieć “Razem odnieśliśmy sukces!”

Jak możesz pomóc swojemu uczniowi, sobie i pozostałym dzieciom w klasie?

Oto porady, które mogą usprawnić Wasze codzienne spotkania i lekcje w szkole:

Twój uczeń ma trudności z wykonywaniem poleceń, szczególnie dłuższych

wydając polecenie stań na przeciwko dziecka
nawiąż z nim kontakt wzrokowy
mów krótko, jasno i precyzyjnie
dokładnie określ, czego od dziecka wymagasz
po wydaniu polecenia do klasy powtórz je uczniowi z ADHD
jeśli polecenie dotyczy dłuższego zadania � podziel je na etapy
zapisz polecenie na tablicy
stosuj dodatkowe, stałe i zrozumiałe dla ucznia sygnały niewerbalne
sprawdź, czy dziecko usłyszało i zrozumiało twoje polecenie
pamiętaj, że czasem będziesz musiał powtórzyć polecenie, nie może to być
powodem Twojego zdenerwowania
konsekwentnie wymagaj wykonania polecenia (często sprawdzaj, czy na pewno
dziecko je wykonuje, jeśli trzeba – pomóż mu w tym)
pochwal swojego ucznia zawsze, gdy wykona Twoje polecenie

Twój uczeń łatwo rozprasza się pod wpływem różnorodnych
bodźców, przerywa pracę, zamyśla się, zajmuje się sprawami niezwiązanymi z lekcją

wybierz takie miejsce w klasie, aby stworzyć dziecku jak najlepsze warunki do skupienia się(np. pierwsza ławka w środkowym rzędzie)
prowadź lekcję stojąc blisko jego ławki lub często do niej podchodź
posadź swojego ucznia ze spokojnym kolegą/ koleżanką
ogranicz ilość bodźców w otoczeniu (np. zadbaj o spokój w klasie, pomóż mu zachować porządekna biurku, kolorowe plansze wieszaj po bokach sali)
jeśli uczeń z ADHD siedzi tuż przed Twoim biurkiem – dbaj również o nieskazitelny porządekna swoim miejscu pracy
często przywołuj swojego ucznia do dalszej pracy
zwracaj szczególną uwagę na kluczowe treści podczas lekcji, podkreślaj je, zapisuj na tablicy

Twój uczeń ma trudności z dłuższym skupianiem uwagi i wykonywaniem dłuższych zadań

staraj się zainteresować dziecko lekcją oraz poszczególnymi zadaniami
używaj tonu głosu “trzymającego w napięciu”
staraj się przeplatać zadania nudniejsze ciekawymi, wymagającymi aktywności i zaangażowania od dzieci
dla ucznia nadpobudliwego dziel zadania na krótkie etapy
umów się z dzieckiem, że każdą rozpoczętą pracę doprowadza do końca
pozwól dziecku na chwilę wstać i poruszać się po skończeniu jednej aktywności
pochwal swojego ucznia za wykonanie każdego drobnego zadania, a nawet jego pojedynczego etapu,
narysuj w zeszycie lub kartach pracy wesołą bułkę – będzie mógł pochwalić się mamie i poczuje się doceniony
jeśli trzeba wprowadź dodatkowe nagrody lub specjalny system punktowy

Twój uczeń ma problemy z organizacją (nie potrafi przygotować się do lekcji, spakować się, napisać pracy zgodnie z zadanym temat itp.)

sprawdź czy wypakowuje tylko to, co potrzebne jest do danej lekcji
pomóż mu zachować porządek na ławce, w piórniku itp.
podaj swoje wyraźne oczekiwania dotyczące wykonania zadania, zapisz je
ucz dzieci tworzenia planów działania, planów pisania prac itp.
pamiętaj, że uczeń z ADHD wiele czynności może wykonywać wolniej niż dzieci zdrowe, nie krytykuj go z tego powodu
uprzedzaj dzieci wystarczająco wcześnie o konieczności wykonania “dużej pracy” np. wymagającej zebrania materiałów, przypominaj o niej często i pytaj dzieci co już zrobiły, zanimnadejdzie ostateczny termin rozliczenia się
chwal go często za podejmowane próby i drobne sukcesy w zakresie organizacji

Twój uczeń często gubi przedmioty (np. przybory szkolne, książki, zeszyty)

poproś rodzica o oznaczenie rzeczy należących do ucznia
umów się z rodzicem, że dostarczy On drugi zestaw przyborów szkolnych, zapasowy strój gimnastyczny itp.
poleć dziecku, aby sprawdzało swoje stanowisko po zakończeniu lekcji

Twój uczeń często zapomina o pracach domowych, o tym co trzeba było przynieść do szkoły, o sprawdzianach

jeśli tylko możesz zapisz mu lub wklej ważne informacje
dopilnuj, aby dziecko na pewno zapisało pracę domową, informacje o sprawdzianach itp.
przypominaj o ustalonych terminach wykonania zadań, prac, sprawdzianów itp.
kiedy mówisz coś ważnego koniecznie przywołaj uwagę dziecka

Twój uczeń ma niespożytą energię, ciągłą potrzebę ruchu, nie
potrafi usiedzieć w ławce, wierci się lub chodzi po klasie

dokładnie obserwuj swojego nadpobudliwego ucznia
określ jak długo jest w stanie usiedzieć w ławce i pracować efektywnie
zastanów się na jaką aktywność ruchową jesteś w stanie pozwolić i od tej chwili nie zwracaj na nią uwagi
staraj się tak zorganizować lekcję, aby w odpowiednim czasie Twój ruchliwy uczeń mógł wstać
stosuj gimnastykę śródlekcyjną
wprowadzaj zadania wymagające zmiany miejsca przez dzieci (np. reorganizacja do pracy w małych grupach)
staraj się ukierunkować nadruchliwość dziecka na pozytywne tory – niech przedstawi rozwiązanie przy tablicy lub po prostu ją zetrze, niech zatemperuje sobie kredki lub rozda innym potrzebne przybory
chwal dziecko za spokojne siedzenie podczas wykonywania konkretnych zadań

Twojemu uczniowi jest bardzo trudno czekać na swoją kolej, wyrywa się z odpowiedzią nie zgłaszając się, przerywa innym

wprowadzaj jasne zasady dotyczące wypowiadania się w klasie, dotyczące kolejności w poszczególnych zadaniach i trzymaj się ich
przypominaj często ustalenia
odpytuj dziecko wtedy, gdy zgłasza się, ignoruj wyrywanie się do odpowiedzi
jeśli teraz masz zapytać inne dziecko, a Twój nadpobudliwy uczeń się zgłosił – zawsze to doceń. Wystarczy jak powiesz “Widzę, że Tomek się zgłasza” i wytłumczysz dlaczego pytasz inne dziecko
gdy uczeń ma Ci coś bardzo ważnego do powiedzenia – niech postara się to zapamiętać, zapisze, narysuje itp.
wskaż dziecku, czym ma się zająć do czasu, gdy będziesz mógł go wysłuchać
umów się, że jeśli poczeka spokojnie na swoją kolej będzie mógł potem robić coś jako pierwszy lub zaproponuj inny przywilej
chwal za cierpliwość

Uczeń z ADHD ma trudności z przestrzeganiem zasad i przewidywaniem konsekwencji swoich działań

wprowadź jasne umowy w stosunku do wszystkich dzieci
spisz je i powieś w widocznym miejscu w klasie
często się do nich odwołuj i przypominaj je
nadpobudliwemu uczniowi przypominaj, jakie konsekwencje mogą płynąć z jego zachowania, zanimzdąży zrobić coś niewłaściwego
pozwól mu ponieść naturalne konsekwencje jego postępowania
jeśli to potrzebne – wyciągnij dodatkowe konsekwencje, o ile były one przedmiotem Waszej umowy
chwal zawsze, gdy uczeń stosuje się do konkretnych zasad
jeśli trzeba wprowadź dodatkowe nagrody lub specjalny system punktowy

Twój uczeń ma duże trudności z współpracą w grupie, nawiązywaniem właściwych relacji z rówieśnikami

staraj się organizować pracę w parach lub małych grupach
przydzielaj każdemu dziecku w grupie ważną funkcję
od czasu do czasu pozwalaj uczniowi z ADHD być liderem w jego grupie
organizuj zajęcia integrujące klasę lub zadbaj, by ktoś z zewnątrz
(psycholog, pedagog, pracownik PPP) poprowadził takie warsztaty
ucz dzieci słownego, spokojnego rozwiązywania konfliktów
pamiętaj: dziecko nadpobudliwe jest często prowokowane i bardzo łatwo daje się sprowokować
bądź uważnym obserwatorem i słuchaczem oraz sprawiedliwym sędzią w sytuacjach konfliktowych
niech każdy uczestnik konfliktu mówi za siebie (co on zrobił w tej sytuacji a nie kolega)
chwal swojego ucznia ilekroć podejmie właściwą współpracę z innym dzieckiem

Twój nadpobudliwy uczeń najczęściej ma obniżoną samoocenę i niskie poczucie własnej wartości

pamiętaj: Twój uczeń jest znacznie bardziej narażony na krytykę za niewłaściwe zachowanie
niż pozostałe dzieci w klasie
uczeń z ADHD częściej i łatwiej będzie się zniechęcał i wycofywał z sytuacji dla niego trudnych, może
też maskować swoje problemy nieodpowiednim zachowaniem, błaznowaniem itp.
pamiętaj, że jest mu szczególnie trudno panować nad swoim zachowaniem
może przeżywać w związku z tym wiele przykrych emocji – pomóż mu radzić sobie z uczuciami i budować
wiarę w siebie
podsycaj w nim pasje i zainteresowania – pokazuj klasie jego mocne strony
doceniaj jego zaangażowanie i wysiłek włożony w pracę, a nie tylko jej efekty
staraj się powierzać mu różne ważne funkcje klasowe lub funkcję w ciągu dnia
wprowadź tablicę, na której ogłaszać będziecie zasługi różnych dzieci, zadbaj, aby Twój nadpobudliwy
uczeń też od czasu do czasu tam się znalazł
zauważaj i chwal te momenty, kiedy zachowuje się właściwie, zgodnie z umowami, ustaleniami
wzmacniaj dodatkowo ważnymi dla niego przywilejami

Twój uczeń ma często duże problemy z panowaniem nad swoimi emocjami i wyrażaniem ich we właściwy sposób

pamiętaj: każdy ma prawo złościć się, smucić, przeżywać najróżniejsze, nawet skrajne uczucia,
to naturalne! Nie każda forma ich wyrażania jest jednak do przyjęcia
bądź przykładem dla swoich uczniów w zakresie wyrażania emocji
wskaż wyraźnie, jakie formy okazywania uczuć akceptujesz, a na jakie kategorycznie się nie zgadzasz
zapytaj dziecko, jakie sposoby wyrażenia, tego, co czuje przynoszą mu ulgę
ustalcie wspólnie, jakie spośród nich może wykorzystać w szkole
zastanów się wraz ze wszystkimi uczniami w klasie nad tym, jak mogą oni okazywać silne, nieprzyjemne
emocje w szkole – dzieci mają wiele ciekawych pomysłów
przeczytaj sposoby radzenia sobie z emocjami, jakie wymyśliły nasze dzieci podczas terapii
możecie z niektórych skorzystać
zastanówcie się wspólnie, jakie sytuacje w klasie lub na przerwach rodzą najwięcej trudności
spróbujcie opracować skuteczny plan działania
pochwal ucznia zawsze, gdy zapanuje nad sobą lub wyrazi uczucia w sposób, który jest do przyjęcia